AI ile Şiir ve Edebi Yazı: Yaratıcılığa Yardım, Yerine Geçme Değil

AI ile yazmak = yaratıcılığı öldürmek değil, kendi sesinizi keskinleştirmek. Doğru kullanım.

AI’ı Nasıl Kullanmalı?

✅ İyi:

• Bloke aşma (yazar tıkanıklığı)
• Kelime önerisi
• Ölçü/kafiye kontrol
• Stil pratik (Pamuk, Borges tarzında deneme)
• Eleştiri / editör perspektifi
• Çevirinin nüansı

❌ Kötü:

• “Şu konuda şiir yaz, ben paylaşacağım”
• Yarışmaya AI çıktı
• Kişisel anı kurgusu (sahte)
• Telifli yazar tarzını taklit + para kazanma

Şiir İçin Prompt

Klasik Aruz / Sone

Rol: Sen Türk divan edebiyatı uzmanısın.

Görev: Aşağıdaki tema için sone:

Tema: [...]
Duygu: [...]
İmgeler: [3-4 görsel]

Ölçü: 14 mısra, 4-4-3-3 dağılım
Kafiye: ABAB CDCD EFG EFG
Aruz: feilatün feilatün feilatün feilün
Türkçe: arkaik değil, modern + edebi

Modern Serbest

Görev: Modern şiir:

İlham noktası: [an, his, görsel]
Sayfa estetiği: [kısa satırlar / uzun satırlar / boşluklu]
Ses: [içe dönük / haykırışlı / dingin]

Format:
- 12-20 satır
- Imagery dominant (somut)
- Soyutu konkret aracılığıyla
- Klişe yasak
- İlk satır vurucu, son satır yumuşak

Haiku

Görev: 3 haiku yaz:

Tema: [mevsim, an, doğa]

Yapı:
- 5 hece / 7 hece / 5 hece
- Mevsim referansı (kigo)
- An anlık (kireji - kesme sözcüğü)
- Türkçe doğal akıcılık

Hikaye / Kısa Öykü

Karakter Tasarımı

Görev: Aşağıdaki rol için karakter:

Tip: [protagonist / antagonist]
Yaş: [...]
Sosyal sınıf: [...]
İçsel çatışma: [...]

Karakter formu:
- Görsel betim (5 madde)
- Psikolojik (5 madde)
- Geçmiş 3 olay (kişiliği şekillendiren)
- Şu an iç dünyası
- Karakteri ele veren 3 detay (alışkanlık, dil, eşya)
- 1 paradoks (gerçekçilik için)

Diyalog

Rol: Sen senaryocu ve diyalog yazarısın.

Görev: 2 karakter arası 1 sayfa diyalog:

Karakter A: [profil]
Karakter B: [profil]
Sahne: [yer + zaman]
Bağlam: [şu ana kadar olanlar]
Karakter A hedef: [açık]
Karakter B hedef: [açık ama farklı/zıt]

Kurallar:
- Her replik action veya emotion gizli içersin
- "Said" yerine eylemle anlat
- Boşluklar - söylenmemiş şeyler
- Subtext (yüzeyde X, alıkta Y)
- Karakterler tutarlı ses
- Bitiş: çözülmemiş gerilim

Hikaye Açılışı

Görev: 200 kelime hikaye açılışı:

Tür: [thriller / romance / litfic / sci-fi]
Ton: [...]
Anlatıcı: [1. / 3. tekil]
Hook: ilk cümle vurucu

Yapı:
- 1. cümle: dikkat çekici (paradoks/imge/aksiyon)
- Karakter ipucu (1 detayla)
- Yer/zaman atmosfer
- İlk gerilim
- Son cümle: okumaya devam ettirici

Edebi Çeviri

Detay: Türkçe Çeviri Rehberi

Görev: Bu İngilizce şiiri Türkçe'ye çevir:

[Şiir]

Talimatlar:
- Ölçü mümkünse koru
- Kafiye koruma > literal çeviri
- Ses tonalitesi
- Çevirmen seçimi açıkla (3 madde)
- 2 alternatif satır öner (kritik yerlerde)

Sınır: Üslubu Sahte Üretmek

Tehlikeli prompt:

"Orhan Pamuk tarzında roman yaz ve benim adıma yayınla"

Bu:

• Telif sorunu (üslup koruma altında)
• Etik ihlal
• Yarışmalarda diskalifiye

Güvenli:

"Pamuk tarzı uzun, içe dönük cümlelerle YAZIM PRATİĞİ olarak..."
"Borges tarzı kurgu yapı çalışıyorum, örnek pasaj göster..."

→ Eğitim için OK, yayın için kendi sesin ekle.

Stil Geliştirme Egzersizleri

Görev: Stil pratik egzersizi:

Aynı sahneyi 5 farklı yazar üslubuyla yaz:
1. Ahmet Hamdi Tanpınar (içe dönük, melankolik)
2. Sait Faik (sade, gerçekçi)
3. Yaşar Kemal (epik, doğa)
4. Orhan Pamuk (uzun, ironic)
5. Sevgi Soysal (politik, keskin)

Sahne: [örn. tren istasyonu, akşam]

Her birinde:
- 100 kelime
- Stil özellikleri belirgin
- Üslupları farklı kıldıkları nokta

Bloke (Yazar Tıkanıklığı)

Görev: Bu paragraftan sonra ne olabilir?

Önceki: [yapıştır]

3 farklı yön öner:
1. Beklenen
2. Beklenmedik
3. Aşırı sürpriz

Her birinin neden işe yarayabileceği + yaramayacağı.

Editörlük Yardımı

Rol: Sen Türk edebiyatı editörü.

Görev: Aşağıdaki paragrafımı eleştir:

[Yapıştır]

Çıktı:
1. Güçlü yönler (3)
2. Zayıf yerler (3, satır numarası)
3. Kelime fazlalığı (kesilebilir)
4. Klişeler (varsa)
5. Ritm/akış sorunları
6. Karakter sesinin tutarlılığı
7. Hangi cümle "wow" hangi cümle sönük
8. Önümüzdeki tur için odak

Yayınlama Etiği

Şeffaflık

Yayın yerine göre belirt:

• Yarışma: AI kullanmadıysan vurgula
• Blog: “AI yardımıyla” alt not OK
• Akademik: stil rehberine bak
• Self-publishing kitap: tanıtımda açıkla

Telif

• Kendi orijinal fikir + AI iskelet OK
• Direkt AI çıktı yayınlama = TR’de gri alan, ABD’de telif yok
• Sahte yazar isimle yayın = etik ihlal

Yaygın Hatalar

1. AI’a duygu beklemek: AI taklit eder, hissetmez
2. Editör pas yok: Saf AI = okunabilir ama sığ
3. Tanıdık kelimeler: AI’ın klişe örüntüsü
4. Tutarsız ton: Bölümler farklı sesler
5. Şeffaflık eksik: Sonradan ortaya çıkar = güven kayb

Sonraki Adımlar

• AI ile E-Kitap Yazma
• Türkçe Çeviri
• ChatGPT vs Claude — edebi için Claude
• E-E-A-T Blog Yazma

Özet

AI ile şiir = yazar geliştirme aleti, yerine geçen değil. Bloke aşma, stil pratiği, editör perspektifi için harika. Saf AI çıktısı = teknik etkileyici, duygusal sığ. Yazar + AI hibrit = en güçlü. Şeffaflık + etik = güvenli kullanım.