AI ile Karar Verme: Decision Matrix, Pros/Cons, Trade-off

Her gün 35K karar. Çoğu otomatik. Önemli olanlar (kariyer, iş, hayat) = yapısal düşünme. AI ile framework hızlandırır.

Decision Type (Bezos)

Type 1 (Tek yönlü kapı):
- İrreversible
- Yüksek riskli
- Yavaş + yapısal karar
- Örnek: iş bırakma, ev satma

Type 2 (Çift yönlü kapı):
- Reversible
- Düşük risk
- Hızlı karar (perfect bekleme)
- Örnek: ürün özelliği, kampanya

Decision Matrix

Rol: Sen senior strategy consultant.

Görev: Aşağıdaki kararım için matrix:

Karar: Hangi iş teklifi kabul edeyim?

Seçenekler:
A: Şirket X (corp, $80K, hibrit, İstanbul)
B: Şirket Y (startup, $70K + equity, remote)
C: Mevcut işte kalma (artış için pazarlık)

Kriterler + ağırlık (toplam 100):
- Maaş: 30
- Kariyer büyüme: 25
- Work-life balance: 20
- Risk: 15
- Coğrafya: 10

Matrix:
| Kriter | A | B | C |
- Her hücreye 1-10 puan
- Ağırlıkla çarp
- Total
- Öneri + reasoning

Pros / Cons (Geliştirilmiş)

Sade pros/cons ⊋ yeterli. Geliştir:

Görev: Aşağıdaki karar için detaylı analiz:

Karar: TR'den ABD'ye taşınma

Format:
| Faktör | Pro | Con | Şiddet (1-10) | Olasılık (1-10) |

Şiddet × Olasılık = Beklenen değer
Net = pros - cons toplam

Reversibility Test

"Karar: [...]

Sorular:
1. 6 ay sonra fikir değişirse geri dönebilir miyim?
2. Maliyet (zaman + para) ne?
3. Hangi köprüleri yakmayım?
4. Plan B var mı?
5. Hangi kapı kapanır?

Reversible → hızlı dene
Irreversible → daha yapısal"

Scenario Planning

Görev: Karar için 3 senaryo:

Karar: [...]

Senaryolar:
1. Best case (top 10% sonuç)
2. Most likely (50-50)
3. Worst case (top 10% kötü)

Her birinin:
- Olasılığı (%)
- Sonuç
- Eylem (hazırlık)

Beklenen değer = Σ (olasılık × sonuç)

Karşı senaryolar:
- Senaryo gerçekleşirse exit stratejisi?
- Hangi sinyal ile öğrenirim?
"

RAPID Framework

Rol: Sen RAPID karar uygulamasında uzman.

Görev: Aşağıdaki ekip kararı için rol dağılımı:

Karar: Yeni ürün lansman tarihi

RAPID:
- Recommend (öneri sunan)
- Agree (onay)
- Perform (uygulayan)
- Input (görüş)
- Decide (final söz)

Her rol için:
- Kim atanır
- Hangi soruyu cevaplar
- Süreç süresi

Anti-pattern:
- Decide net olmayan = karar yok
- Çok Agree = blok
- Input ihmal = direnç sonra"

Pre-Mortem

"Karar: [şu seçimi yap]

6 ay sonra başarısız olduğunu düşün:
- Tarih: [6 ay sonra]
- Sonuç: kötü

Neden başarısız olur?
1. [risk 1]
2. [risk 2]
3. [risk 3]

Şu an ne yaparım önlemek için?"

Kararı çoktan başarısız sayıp risk analiz = daha iyi karar.

Opportunity Cost

"Karar: Şirket X teklifi kabul.

Açık cost:
- Mevcut iş bırakma
- Maaş farkı
- Taşınma masrafı

Gizli (opportunity) cost:
- Kaçırdığım Y şirket görüşmesi
- Z proje açılma fırsatı
- Network değişikliği
- Mevcut equity vesting"

”Bilmiyorum” Etme

"Karar: [...]

Eksik bilgi:
1. [bilgi 1] - nasıl elde ederim?
2. [bilgi 2]

Maliyet (öğrenmek için):
- Zaman
- Para

Karar verme öncesi yapacaklarım:
- Şirket Glassdoor 30 yorum oku
- 2 ex-employee mülakat
- Ürün dene 1 ay
"

Kişisel Kararlar

Kariyer Geçişi

"Yazılım → Product Management geçiş.

Analiz:
1. Şu an kazanç (sayısal)
2. PM kazanç (TR pazar)
3. Geçiş maliyeti (12-18 ay başlangıç)
4. Yetenek transfer (60%)
5. 5 yıl sonra kazanç (X vs Y)
6. Risk: PM uygun değilim → geri dönüş?
7. Test yöntemi (1 hafta PM intern)
"

Ev Alma vs Kira

"İstanbul - ev alma vs kira karşılaştırma:

Veri:
- Ev: 5M TL (peşinat 1.25M + kredi)
- Kira: 25K TL/ay
- Mortgage: 35K TL/ay (240 ay)
- Maintenance: 2K TL/ay
- Stamp: 200K TL
- Opportunity cost peşinat: %30/yıl borsa

10 yıl simülasyon:
- Net worth alış sonu vs kira sonu
- Likidite
- Esneklik (taşınma)
- Beklenen ev değer artışı (enflasyon vs)
- Stres faktörü"

İlişki Kararları

⚠️ AI sezgi değil — destek için.

"İlişki kararı çerçevesi (AI değil insan terapisti şart bu):

- Değer eşleşmesi (10 değer)
- Yaşam vizyonu
- Çatışma deseni
- 3-5-10 yıl projeksiyonu
- Aileden gelen feedback

AI kullanım: yapısal düşünme + günlük yazımı.
Final karar = sen + danışman."

İş Kararları

Build vs Buy

"In-house yazılım vs SaaS:

Build:
- Maliyet: 6 ay × 3 dev = $300K
- Maintenance: $50K/yıl
- Custom: tam fit
- Risk: kapasite, scope creep

Buy:
- $50K/yıl SaaS
- Quick (1 hafta)
- Limited customization
- Vendor lock-in

Karar matriks:
- Core competency mi?
- Strategic differentiator?
- 5 yıl ROI"

Pivot vs Persevere

"Startup 18 ay, growth %10/ay (low).

Karar:
- Pivot (yeni hipotez)
- Persevere (devam)
- Kill (kapatma)

Analiz:
- Cash runway (6 ay)
- Customer interview (10 son ay)
- Market signals
- Team energy
- 30 gün test - learning?"

Karar Sonrası

"Karar verdim: [seç X]

Implementation plan:
1. İlk 7 gün: [aksiyonlar]
2. 30 gün: kontrol noktası
3. 90 gün: review

Sinyal: bu olursa pivot
- [...]
- [...]

Sonra kendine: 'Doğru karar mıydı?'
- Süreç (yapısal mı düşündüm)
- Sonuç (sonuç iyi mi)
- İyi süreç + kötü sonuç = OK (devam)
- Kötü süreç + iyi sonuç = şans, tekrar etme"

Yaygın Hatalar

1. Analysis paralysis: Sonsuz veri toplama
2. Sezgi yok sayma: Veri + sezgi
3. Sunk cost: Geçmişe bağlı kalma
4. Recency bias: Son olay aşırı ağırlık
5. Confirmation bias: Sadece destekleyici veri arama
6. Loss aversion: Kazanç 2x kayıp ağırlığı

Sonraki Adımlar

• Toplantı Yönetimi
• Proje Yönetimi
• Maaş Müzakeresi
• Uzaktan Çalışma

Özet

Karar verme + AI = yapısal çerçeve hızlı. Matrix + scenario + pre-mortem + opportunity cost. Anahtar: AI çerçeve veriyor, sezgi ve değer sende. Type 1 (irreversible) için yavaş, Type 2 (reversible) için hızlı.